Kuva isi yabaho, umuntu ahora yibaza ikibazo gikomeye gikora ku mutima wa buri wese: ese hari umunsi abantu bazabaho badapfa? Iterambere rya siyansi n’ikoranabuhanga rigezweho ryatumye iki kibazo kitaba inzozi gusa, ahubwo kiba ingingo ikomeye mu bushakashatsi bw’isi yose.
Urupfu ni iki mu ndorerwamo ya siyansi?
Mu by’ukuri, siyansi isobanura urupfu nk’ihagarara burundu ry’imikorere y’uturemangingo n’ingingo z’ingenzi z’umubiri nk’ubwonko, umutima n’ibihaha. Abashakashatsi benshi bemeza ko gusaza ari yo mpamvu nyamukuru itera urupfu, aho kuba indwara ubwazo.
Aho siyansi igeze mu guhangana n’urupfu
1. Ubushakashatsi ku gusaza (Anti-Aging Science)
Siyansi igezweho iri kwiga uburyo gusaza kwatinda cyangwa kugenzurwa. Abahanga bari kwibanda kuri telomeres, uturemangingo twangirika uko umuntu agenda asaza. Iyo two turinzwe, ubuzima bw’umuntu bushobora kuramba.
2. AI n’ikoranabuhanga mu buvuzi
Ubwenge buhangano (AI) buri guhindura ubuvuzi ku isi. Burafasha gutahura indwara hakiri kare, gushakisha imiti mishya vuba no gusesengura ADN y’umuntu ku giti cye. Ibi bigabanya indwara zica benshi nka kanseri n’indwara z’umutima.
3. Guhindura DNA (Gene Editing – CRISPR)
Tekinoloji ya CRISPR ituma habaho guhindura genes zifite inenge, gukuramo izitera indwara ndetse no kongera izirinda gusaza vuba. Ejo hazaza, abantu bashobora kuzavuka bafite genes zibafasha kubaho igihe kirekire.
4. Gusimbuza ingingo z’umubiri
Muri iki gihe, hari ingingo z’umubiri zisimbuzwa nk’umutima, impyiko n’ibindi. Abashakashatsi bari no kugerageza gukora ingingo hifashishijwe ikoranabuhanga rya 3D bioprinting, bigatuma umubiri ushobora kwisanwa aho gupfa.
Ese abantu bazabaho badapfa burundu?
Kugeza ubu, kutapfa burundu ntibiragerwaho. Ariko siyansi igaragaza ko kubaho imyaka irenga 150 cyangwa 200 bishobora kuzashoboka mu bihe biri imbere. Hari n’ibitekerezo byo kubika ubwenge bw’umuntu mu byuma, nubwo bikiri mu bushakashatsi.
Ingaruka z’isi itapfa
Isi irimo abantu badapfa yagira ibyiza byinshi nko kugabanya urupfu n’imibabaro, ariko ikanazana ibibazo bikomeye birimo ubucucike bw’abaturage, ikibazo cy’akazi n’itandukaniro ry’ubukungu.
Umwanzuro
Nubwo nta muntu urabaho adapfa burundu, siyansi imaze kugera kure mu kongera imyaka yo kubaho no kugabanya indwara. Ikibazo cyo kutapfa kiracyari urugendo rurerure, ariko ejo hazaza h’ubuzima bw’umuntu haratanga icyizere.
